Lịch sử Canada
Lịch sử Canada dài hơn nhiều so với những gì thường được nhắc đến. Trước khi người châu Âu đến, nhiều dân tộc bản địa đã sống, buôn bán và xây dựng xã hội riêng ở đây suốt hàng nghìn năm. Canada hiện đại hình thành từ sự gặp gỡ, hợp tác và cả xung đột giữa các dân tộc bản địa, người Pháp, người Anh, rồi người nhập cư từ khắp thế giới. Bài này kể lại các mốc chính theo thứ tự thời gian, bằng cách dễ hiểu nhất, và cũng nhìn thẳng vào cả những chương khó.
💡 Khi mới đến Canada, bạn sẽ nghe nhắc đến Confederation, First Nations, Québec, tên đường Macdonald, hay thấy mọi người cài hoa anh túc đỏ vào tháng 11. Biết một chút lịch sử giúp bạn hiểu tin tức, đi bảo tàng, nói chuyện với đồng nghiệp, và hiểu vì sao một nước hiện đại có hai ngôn ngữ chính thức và nhiều cộng đồng văn hóa. Điều quan trọng nhất: Canada không bắt đầu có lịch sử vào năm 1867. Đó là năm thành lập liên bang hiện đại, còn các cộng đồng bản địa đã sống ở đây từ hàng nghìn năm trước.
Lịch sử Canada trong một phút
- Hàng nghìn năm trước khi người châu Âu đến: nhiều dân tộc bản địa có xã hội, ngôn ngữ, mạng lưới thương mại và cách quản trị riêng.
- Từ cuối thế kỷ 15: người châu Âu thám hiểm và đánh cá, rồi đến thương mại lông thú và các khu định cư thuộc địa.
- Thế kỷ 17 và 18: Pháp và Anh cạnh tranh ảnh hưởng ở Bắc Mỹ. Năm 1763, Pháp nhượng phần lớn thuộc địa Bắc Mỹ cho Anh.
- 1867: Ontario, Québec, Nova Scotia và New Brunswick lập nên liên bang Canada.
- Cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20: Canada mở rộng về phía Tây và Bắc, xây đường sắt, đón người nhập cư. Đồng thời cũng áp đặt nhiều chính sách gây tổn hại nặng nề cho các dân tộc bản địa.
- 1914 đến 1945: hai cuộc thế chiến làm đổi sâu kinh tế, xã hội và vị thế quốc tế.
- 1945 đến 1982: nhà nước phúc lợi phát triển, chính sách nhập cư thay đổi, Québec có Quiet Revolution, Hiến pháp được đưa về Canada năm 1982 cùng Hiến chương Quyền và Tự do.
- 1982 đến nay: Canada trở thành xã hội đa văn hóa, nhưng vẫn đối mặt với hòa giải với người bản địa, bình đẳng, nhà ở và kinh tế.
Trước khi có Canada: các dân tộc bản địa
Indigenous Peoples (các dân tộc bản địa) là cách gọi chung hiện nay cho ba nhóm được hiến pháp Canada công nhận: First Nations, Inuit và Métis. Mỗi nhóm gồm nhiều cộng đồng riêng biệt, không phải một nền văn hóa đồng nhất, với ngôn ngữ, luật lệ, cách canh tác và buôn bán riêng.
- First Nations: nhiều dân tộc với ngôn ngữ, truyền thống và cách quản trị khác nhau. Ví dụ các cộng đồng Haudenosaunee ở miền Đông có truyền thống liên minh chính trị, nhiều cộng đồng bờ Thái Bình Dương sống gắn với biển và cá hồi, các dân tộc vùng đồng cỏ gắn với đàn bò rừng bison.
- Inuit: chủ yếu sống ở vùng Bắc Cực và cận Bắc Cực, am hiểu sâu về biển băng, thời tiết, di chuyển và sinh tồn ở môi trường khắc nghiệt. "Inuk" chỉ một người, "Inuit" là số nhiều.
- Métis: một dân tộc bản địa riêng biệt hình thành từ lịch sử, văn hóa và cộng đồng ở Bắc Mỹ, nhất là vùng Red River và miền Tây. Đừng hiểu Métis đơn giản là "bất kỳ ai có tổ tiên pha trộn".
- Treaty (hiệp ước): thỏa thuận giữa các bên, thường liên quan đến đất đai và quyền. Nghĩa vụ theo hiệp ước đến nay vẫn là vấn đề pháp lý và chính trị.
Các cộng đồng bản địa có quan hệ thương mại, ngoại giao và đôi khi xung đột với nhau từ trước khi người châu Âu đến. Họ vẫn đang sống và phát triển, nên đừng chỉ nói về người bản địa ở thì quá khứ. Khoảng năm 1000, người Norse (Viking) cũng đã lập một trại ngắn ở Newfoundland (di tích L'Anse aux Meadows), nhưng không kéo dài.
Người Pháp, người Anh và thời New France (thế kỷ 15 đến 18)
- Cuối thế kỷ 15 và 16: các nhà thám hiểm như John Cabot (thường gắn với chuyến đi năm 1497) và Jacques Cartier (thám hiểm sông St. Lawrence thập niên 1530) đến vùng bờ biển phía Đông.
- 1608: Samuel de Champlain lập thành phố Québec, khởi đầu New France (Tân Pháp). Người Pháp sống nhờ buôn lông thú và quan hệ phức tạp với nhiều cộng đồng bản địa, có hợp tác, liên minh và cả xung đột.
- 1670: thành lập Hudson's Bay Company, thế lực thương mại lớn. Buôn lông thú không chỉ có người châu Âu: kỹ năng, tuyến đường, lao động và mạng lưới của người bản địa đóng vai trò thiết yếu.
- 1759 đến 1763: sau trận Plains of Abraham (Québec) và Chiến tranh Bảy năm, Hiệp ước Paris 1763 giao phần lớn New France cho Anh. Cùng năm, Royal Proclamation 1763 đặt khuôn khổ quản lý đất đai và quan hệ với người bản địa, và đến nay vẫn quan trọng trong các thảo luận về quyền và hiệp ước.
- 1774: Quebec Act cho phép giữ luật dân sự Pháp và quyền thực hành Công giáo. Đó là một phần lý do Québec ngày nay có truyền thống pháp lý và văn hóa khác biệt.
- Sau Cách mạng Mỹ: nhiều người trung thành với Anh (Loyalists) chuyển lên phía Bắc, làm tăng dân số nói tiếng Anh.
Tiếp xúc thuộc địa mang theo bệnh truyền nhiễm, chiến tranh, biến động kinh tế và áp lực lên đất đai, gây tổn thất nặng nề cho nhiều cộng đồng bản địa.
Thế kỷ 19 và Confederation năm 1867
- 1791: Québec được chia thành Upper Canada (nay gần như là Ontario, nói tiếng Anh) và Lower Canada (nay gần như là Québec, nói tiếng Pháp). Ranh giới không trùng hoàn toàn với hiện nay.
- 1812 đến 1814: chiến tranh giữa Mỹ và Anh. Các thuộc địa phía Bắc giữ được lãnh thổ, và nhiều người xem đây là bước hình thành ý thức chung.
- 1837 đến 1838: các cuộc nổi dậy ở Upper và Lower Canada, phản ánh bất mãn với cấu trúc quyền lực. 1840 đến 1841: hai vùng hợp nhất thành Province of Canada. Chính quyền ngày càng phải chịu trách nhiệm trước cơ quan dân cử (responsible government) thay vì chỉ trước thống đốc do Anh bổ nhiệm.
- 1864 đến 1867: các hội nghị Charlottetown và Québec rồi đàm phán ở London đặt nền móng cho liên bang. Ngày 1/7/1867, Ontario, Québec, Nova Scotia và New Brunswick họp lại thành Dominion of Canada, và Sir John A. Macdonald làm thủ tướng đầu tiên. Đây là ngày được kỷ niệm là Canada Day.
Vì sao các thuộc địa muốn liên bang? Để gỡ bế tắc chính trị của Province of Canada, tăng hợp tác kinh tế và xây đường sắt, lo ngại về an ninh sau Nội chiến Hoa Kỳ, và để chia quyền giữa chính quyền trung ương với các tỉnh.
💡 Điều dễ hiểu sai: 1867 không phải ngày Canada hoàn toàn độc lập như bây giờ. Đó là mốc thành lập liên bang với quyền tự trị đáng kể, còn quan hệ hiến pháp với Anh tiếp tục thay đổi nhiều thập kỷ sau. Các dân tộc bản địa cũng không được tham gia như đối tác trong tiến trình lập liên bang, một thiếu sót có hệ quả lâu dài.
Canada mở rộng thành 10 tỉnh và 3 vùng lãnh thổ
| Năm | Sự kiện | Vì sao đáng chú ý |
|---|---|---|
| 1867 | Ontario, Québec, Nova Scotia, New Brunswick | Bốn tỉnh sáng lập liên bang |
| 1870 | Manitoba thành lập, Northwest Territories gia nhập | Liên quan biến động lớn ở vùng Red River |
| 1871 | British Columbia gia nhập | Lời hứa nối đường sắt rất quan trọng |
| 1873 | Prince Edward Island gia nhập | Gia nhập sau khi ban đầu không tham gia |
| 1898 | Yukon thành lãnh thổ riêng | Gắn với thời sốt vàng Klondike |
| 1905 | Alberta và Saskatchewan thành tỉnh | Phát triển các vùng đồng cỏ |
| 1949 | Newfoundland gia nhập | Tỉnh thứ mười, sau đổi tên Newfoundland and Labrador |
| 1999 | Nunavut được thành lập | Tách từ phần phía đông của Northwest Territories |
Sự mở rộng này không diễn ra trên vùng đất "trống". Đất đai đã là quê hương của nhiều dân tộc bản địa, và quá trình mở rộng đi kèm tranh chấp, hiệp ước, cưỡng chế và những cuộc đấu tranh bảo vệ quyền lợi.
Louis Riel, người Métis và vùng Red River
Khi Canada chuẩn bị tiếp quản vùng đất do Hudson's Bay Company kiểm soát, cộng đồng Métis ở Red River lo ngại về quyền đất đai, ngôn ngữ, tôn giáo và khả năng tự quản. Louis Riel trở thành nhân vật trung tâm của cuộc kháng cự 1869 đến 1870, dẫn đến Manitoba Act 1870 và việc thành lập tỉnh Manitoba. Năm 1885, một cuộc xung đột khác nổ ra ở vùng nay thuộc Saskatchewan. Riel bị xét xử và hành quyết. Cách nhìn về ông đã đổi sâu sắc: từ nhân vật gây tranh cãi trong diễn ngôn thuộc địa thành người được nhiều người công nhận là lãnh đạo Métis và người bảo vệ quyền lợi cộng đồng.
💡 Cùng một sự kiện có thể được kể khác nhau tùy trải nghiệm của từng cộng đồng. Khi đọc lịch sử, hãy tìm cả góc nhìn của người Métis và các dân tộc bản địa, không chỉ hồ sơ của chính quyền liên bang.
Đường sắt xuyên lục địa và lao động người Hoa
Đường sắt Canadian Pacific Railway (CPR) hoàn thành năm 1885, nối miền Đông với British Columbia và mở đường cho thương mại, đi lại và định cư. Nhưng thành tựu này cũng có mặt tối. Hàng nghìn công nhân người Hoa làm những đoạn đường nguy hiểm ở British Columbia với điều kiện khắc nghiệt, tiền công thấp và bị phân biệt đối xử. Sau đó Canada áp Chinese head tax (thuế đầu người) từ năm 1885 và ban hành Chinese Immigration Act 1923 hạn chế nghiêm ngặt nhập cư người Hoa. Đây là phần không thể bỏ qua khi nói về lịch sử nhập cư Canada. Đường sắt cũng thúc đẩy nhà nước mở rộng kiểm soát và định cư trên đất bản địa, làm đổi sâu sắc cuộc sống các cộng đồng ở miền Tây.
Indian Act và trường nội trú: một chương khó
Indian Act 1876 là đạo luật liên bang ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều cộng đồng First Nations. Các chính sách dưới khuôn khổ này từng hạn chế quyền tự quản, can thiệp vào đời sống văn hóa và tìm cách đồng hóa người bản địa. Luật đã được sửa nhiều lần, nhưng di sản và tranh luận vẫn tiếp tục.
Từ cuối thế kỷ 19 đến cuối thế kỷ 20, chính phủ và các giáo hội đưa hàng chục nghìn trẻ bản địa vào trường nội trú (residential schools), tách khỏi gia đình, ngôn ngữ và văn hóa. Nhiều em bị bạo lực, lạm dụng và sống trong điều kiện nguy hiểm, và nhiều em đã chết hoặc không bao giờ trở về. Trường nội trú cuối cùng thuộc hệ thống liên bang đóng cửa năm 1996. Năm 2008, chính phủ chính thức xin lỗi. Ủy ban Sự thật và Hòa giải (Truth and Reconciliation Commission, TRC) công bố báo cáo cuối cùng cùng 94 Calls to Action năm 2015. Hòa giải không phải một sự kiện đã xong, mà là quá trình cần thay đổi thực chất về quyền, dịch vụ, giáo dục và quan hệ giữa các bên.
Vì sao người mới đến nên biết điều này?
- Khi nghe land acknowledgement, bạn sẽ hiểu đó là lời thừa nhận mối quan hệ lâu đời của các dân tộc bản địa với vùng đất.
- Ngày 30/9 là National Day for Truth and Reconciliation, ngày tưởng niệm và suy ngẫm.
- Nhiều địa danh, tranh luận về tài nguyên, giáo dục và luật pháp hiện nay liên quan trực tiếp đến hiệp ước và quyền bản địa.
Hai cuộc thế chiến và giữa hai cuộc chiến
- Thế chiến thứ nhất (1914 đến 1918): khi Anh tham chiến, Canada tham gia theo. Hàng chục nghìn người Canada hy sinh, nổi tiếng nhất là trận Vimy Ridge (1917), trở thành biểu tượng trong ký ức quốc gia. Tranh cãi về nghĩa vụ quân sự bắt buộc (conscription) năm 1917 làm sâu thêm chia rẽ giữa cộng đồng nói tiếng Anh và tiếng Pháp. Sau chiến tranh, Canada có vị thế quốc tế nổi bật hơn. Remembrance Day (11/11) tưởng nhớ những người đã phục vụ và hy sinh, và hoa anh túc đỏ (poppy) là biểu tượng thường thấy.
- Quyền bầu cử của phụ nữ: phụ nữ được bầu cử liên bang từ năm 1918 (với nhiều ngoại lệ). Người bản địa và nhiều nhóm khác phải chờ lâu hơn.
- 1931: Statute of Westminster mở rộng quyền tự chủ lập pháp của Canada, dù một số vấn đề hiến pháp vẫn cần nghị viện Anh đến năm 1982.
- Đại suy thoái (thập niên 1930): thất nghiệp và khó khăn lan rộng. Nông dân vùng Prairies còn chịu hạn hán và bão bụi. Thời kỳ này thúc đẩy tranh luận về vai trò của chính phủ trong hỗ trợ người dân.
- Thế chiến thứ hai (1939 đến 1945): Canada tuyên chiến với Đức năm 1939 bằng quyết định của chính mình. Quân đội, hải quân, không quân, công nghiệp và hậu phương đều đóng vai trò quan trọng, và Juno Beach là nơi lực lượng Canada đổ bộ trong D-Day ngày 6/6/1944. Phụ nữ tham gia nhiều hơn vào lao động và phục vụ chiến tranh. Nhưng đây cũng là thời kỳ bất công nặng nề: chính quyền cưỡng bức di dời và giam giữ nhiều người Canada gốc Nhật, rồi tịch thu hoặc bán tài sản của họ. Canada sau đó chính thức xin lỗi và có thỏa thuận bồi thường năm 1988.
- 1947: Đạo luật Quốc tịch Canada đầu tiên, tạo ra khái niệm công dân Canada riêng.
Sau năm 1945: nhà nước phúc lợi và thay đổi xã hội
Sau Thế chiến thứ hai, Canada tăng trưởng kinh tế, đô thị hóa, phát triển các vùng ngoại ô và mở rộng giáo dục. Nhiều chương trình an sinh được xây dựng hoặc mở rộng qua từng giai đoạn: bảo hiểm thất nghiệp, lương hưu và y tế công do tỉnh quản lý trong khuôn khổ liên bang. Hệ thống y tế công không ra đời trong một ngày. Saskatchewan tiên phong ở những bước quan trọng, rồi mô hình được mở rộng toàn Canada qua luật và thỏa thuận giữa các cấp chính quyền.
Nhập cư sau chiến tranh cũng thay đổi dân số và văn hóa. Việc bỏ nhiều tiêu chí phân biệt theo nguồn gốc quốc gia trong thập niên 1960 mở rộng khả năng nhập cư từ nhiều khu vực ngoài châu Âu.
Québec, tiếng Pháp, lá cờ lá phong và Hiến pháp 1982
- Quiet Revolution (Révolution tranquille), thập niên 1960: Québec cải cách sâu rộng: nhà nước tỉnh mở rộng vai trò trong giáo dục, y tế và kinh tế, bản sắc và quyền dùng tiếng Pháp được đặt ở vị trí trung tâm hơn. Dẫn đến hai cuộc trưng cầu dân ý về chủ quyền năm 1980 và 1995. Cả hai lần Québec đều ở lại Canada, và năm 1995 chỉ với cách biệt rất sít sao.
- 1965: Canada chính thức dùng lá cờ lá phong đỏ trắng (từ ngày 15/2/1965), thay cho các biểu tượng gắn với Anh. Không biểu tượng nào đại diện đầy đủ cho mọi cộng đồng ở Canada.
- 1969: Official Languages Act: tiếng Anh và tiếng Pháp là hai ngôn ngữ chính thức ở các thiết chế liên bang. Điều này không có nghĩa mọi người đều phải nói hai thứ tiếng, hay mọi tỉnh cung cấp dịch vụ như nhau bằng cả hai ngôn ngữ.
- 1982: Canada "đưa hiến pháp về nước" (patriation) qua Constitution Act, 1982, kèm Hiến chương Quyền và Tự do (Charter of Rights and Freedoms) bảo đảm các quyền tự do cơ bản, dân chủ, pháp lý, bình đẳng và một số quyền ngôn ngữ. Điều 35 công nhận và khẳng định các quyền hiện hữu của dân tộc bản địa và quyền theo hiệp ước, và việc diễn giải vẫn tiếp tục qua tòa án, thương lượng và chính sách. Đây là cột mốc quan trọng, nhưng không có nghĩa mọi tranh luận về quyền và bình đẳng đã xong.
Đa văn hóa, nhập cư và cộng đồng người Việt
Canada công bố chính sách đa văn hóa (multiculturalism) năm 1971 (nước đầu tiên đưa điều này thành chính sách chính thức), rồi ban hành Canadian Multiculturalism Act năm 1988. Chính sách nhấn mạnh sự đa dạng văn hóa trong khuôn khổ các quyền và thiết chế chung.
Cộng đồng người Việt ở Canada phát triển đáng kể từ cuối thập niên 1970 và thập niên 1980, khi Canada đón nhiều người tị nạn từ Đông Dương sau chiến tranh Việt Nam, trong đó có hàng chục nghìn người Việt. Rất nhiều gia đình, nhà thờ và tổ chức Canada đã bảo lãnh họ. Năm 1986, nhân dân Canada được trao Huy chương Nansen của Liên Hiệp Quốc vì sự đóng góp này. Các làn sóng nhập cư sau đó còn có sinh viên, lao động, gia đình đoàn tụ và nhiều nhóm khác. Ngày nay có cộng đồng và doanh nghiệp người Việt ở nhiều thành phố, từ Toronto, Montréal, Vancouver, Calgary đến Ottawa và các đô thị nhỏ hơn. Bạn có thể tìm dịch vụ, hội đoàn và địa điểm của người Việt ngay trên bản đồ Bên Mình.
Thế kỷ 21: Canada tiếp tục đón nhiều người nhập cư, mở rộng thương mại, phát triển công nghệ và dịch vụ, đồng thời đối mặt với hòa giải với người bản địa (sau báo cáo TRC 2015), nhà ở đắt đỏ, chi phí sinh hoạt, môi trường và quan hệ liên bang với tỉnh. Đọc lịch sử cho thấy Canada không phải một mô hình bất biến: thể chế, chính sách và bản sắc đã đổi nhiều lần, thường qua tranh luận và đấu tranh xã hội.
Bảng mốc thời gian để ghi nhớ
| Mốc | Sự kiện |
|---|---|
| Trước thế kỷ 15 | Các nền văn hóa bản địa phát triển qua hàng nghìn năm |
| Khoảng năm 1000 | Người Norse có mặt ở L'Anse aux Meadows |
| 1608 | Thành lập Québec City |
| 1670 | Thành lập Hudson's Bay Company |
| 1763 | Hiệp ước Paris, Royal Proclamation |
| 1774 | Quebec Act |
| 1837 đến 1838 | Các cuộc nổi dậy ở Upper và Lower Canada |
| 1867 | Confederation: thành lập liên bang Canada |
| 1870 | Thành lập Manitoba, Red River Resistance |
| 1876 | Indian Act |
| 1885 | Hoàn thành CPR, xung đột North-West, Chinese head tax |
| 1914 đến 1918 | Thế chiến thứ nhất |
| 1931 | Statute of Westminster |
| 1939 đến 1945 | Thế chiến thứ hai |
| 1949 | Newfoundland gia nhập liên bang |
| 1965 | Quốc kỳ lá phong được dùng chính thức |
| 1969 | Official Languages Act |
| 1971 | Chính sách đa văn hóa liên bang |
| 1982 | Constitution Act và Charter of Rights and Freedoms |
| 1988 | Canadian Multiculturalism Act, xin lỗi và bồi thường người Canada gốc Nhật |
| 1995 | Trưng cầu dân ý Québec lần thứ hai |
| 1996 | Trường nội trú cuối cùng thuộc hệ thống liên bang đóng cửa |
| 1999 | Thành lập Nunavut |
| 2008 | Chính phủ xin lỗi về residential schools |
| 2015 | TRC công bố báo cáo cuối cùng và 94 Calls to Action |
Những hiểu lầm thường gặp
- "Canada ra đời năm 1867 nên trước đó không có lịch sử": sai. Lịch sử của các dân tộc bản địa có trước liên bang hàng nghìn năm.
- "Canada độc lập hoàn toàn từ ngày 1/7/1867": không chính xác. Quyền tự chủ và độc lập hiến pháp hình thành qua nhiều mốc, nhất là năm 1931 và 1982.
- "Canada chỉ có văn hóa Anh và Pháp": không. Hai truyền thống này ảnh hưởng lớn đến thiết chế, nhưng xã hội Canada còn có nhiều dân tộc bản địa và cộng đồng nhập cư.
- "Métis là bất kỳ ai có cha mẹ khác chủng tộc": sai. Métis là một dân tộc bản địa riêng với lịch sử, cộng đồng và bản sắc đặc thù.
- "Residential schools chỉ là những trường học cũ": sai. Hệ thống này gắn với chính sách cưỡng bức đồng hóa và gây tổn hại nghiêm trọng qua nhiều thế hệ.
Các câu hỏi thường gặp
- Canada có từng là thuộc địa của Anh không? Có. Nhiều vùng nay thuộc Canada từng dưới quyền Anh, trong khi vùng khác từng thuộc Pháp. Nhưng câu chuyện này phải đặt trong bối cảnh các dân tộc bản địa đã có mặt từ lâu trước đó.
- Vì sao Canada nói cả tiếng Anh và tiếng Pháp? Đó là kết quả của lịch sử thuộc địa Pháp và Anh cùng các cuộc đàm phán chính trị, pháp lý sau đó. Hai ngôn ngữ có địa vị chính thức ở cấp liên bang, nhưng quy định thực tế khác nhau theo tỉnh.
- Canada Day 1/7 kỷ niệm điều gì? Ngày 1/7/1867, liên bang Canada thành lập với bốn tỉnh. Đây cũng là dịp để nhiều người suy ngẫm về hệ quả của quá trình thuộc địa hóa đối với các dân tộc bản địa.
- Vì sao Ottawa là thủ đô mà không phải Toronto hay Montréal? Nữ hoàng Victoria chọn Ottawa làm thủ đô của Province of Canada năm 1857. Vị trí và các cân nhắc chính trị, chiến lược thời đó góp phần vào quyết định này, và sau Confederation Ottawa tiếp tục là thủ đô liên bang.
- Canada có 10 tỉnh từ năm 1867 chưa? Chưa. Ban đầu chỉ có bốn tỉnh. Newfoundland gia nhập năm 1949 và thành tỉnh thứ mười, còn các vùng lãnh thổ có lịch sử tổ chức riêng.
- Người mới nhập cư có phải học lịch sử Canada không? Không phải ai cũng phải thi lịch sử. Nhưng người chuẩn bị thi quốc tịch thường cần học lịch sử, thể chế và quyền, trách nhiệm công dân trong tài liệu Discover Canada. Học lịch sử cũng giúp bạn hòa nhập (xem bài "Học và thi quốc tịch").
Lịch tự học lịch sử Canada trong 7 ngày
| Ngày | Nội dung |
|---|---|
| 1 | Tìm hiểu First Nations, Inuit, Métis và vùng đất nơi bạn đang sống |
| 2 | Đọc về New France, quan hệ Anh Pháp và Quebec Act |
| 3 | Học về Confederation 1867 và bốn tỉnh sáng lập |
| 4 | Xem bản đồ Canada mở rộng, lịch sử Métis và đường sắt |
| 5 | Tìm hiểu hai cuộc thế chiến và các thay đổi xã hội |
| 6 | Đọc về Québec, đa văn hóa, Hiến pháp 1982 và quyền bản địa |
| 7 | Ghé một bảo tàng, di tích hoặc trang lịch sử ở địa phương, và đối chiếu nhiều nguồn |
Nguồn chính thức
- IRCC, Discover Canada: Canada's History
- Canadian Heritage, History of Canada
- Canadian Heritage, Historical Boundaries of Canada
- Parks Canada, Charlottetown and Québec Conferences of 1864
- Justice Canada, UN Declaration on the Rights of Indigenous Peoples
- The Canadian Encyclopedia
- National Centre for Truth and Reconciliation
Kết luận
Lịch sử Canada là câu chuyện của nhiều cộng đồng, nhiều ngôn ngữ và những thay đổi kéo dài hàng thế kỷ. 1867 là mốc quan trọng, nhưng không phải điểm bắt đầu của mọi câu chuyện. Để hiểu Canada hôm nay, hãy nhìn cùng lúc vào di sản bản địa, quá trình thuộc địa, sự hình thành liên bang, những cuộc đấu tranh về quyền và đóng góp của các thế hệ người nhập cư. Với người Việt, hiểu lịch sử làm Canada gần gũi hơn: địa danh có ý nghĩa, ngày lễ có bối cảnh, và hành trình hòa nhập có thêm chiều sâu.
💡 Cập nhật: tháng 11/2026. Đây là bài phổ biến kiến thức lịch sử, không phải tài liệu pháp lý. Năm tháng và sự kiện được rút gọn, và các chủ đề về quyền bản địa, hiệp ước và chính sách có nhiều cách diễn giải, nên bạn hãy đọc thêm từ các nguồn chính thức và cả tài liệu do chính các cộng đồng bản địa công bố.
