Lá cờ và quốc ca
Lá cờ lá phong và bài quốc ca “O Canada” là hai biểu tượng quen thuộc nhất của đất nước này. Bạn sẽ thấy lá cờ trên các tòa nhà, trường học và ngày Quốc khánh 1/7, và nghe quốc ca ở trận khúc côn cầu, lễ nhập tịch hay buổi lễ ở trường của con. Bài này giới thiệu lịch sử, ý nghĩa và cách hát, kèm video và lời bài hát bằng tiếng Anh, tiếng Pháp và bản dịch tiếng Việt. Cuối bài có phần về cách treo cờ, ứng xử khi nghe quốc ca, các biểu tượng khác, và những ngày lễ dễ nhầm với nhau.
💡 Hai mốc dễ nhầm: lá cờ lá phong được kéo lên lần đầu ngày 15/2/1965, và "O Canada" trở thành quốc ca chính thức ngày 1/7/1980 (năm 1880 chỉ là lần trình diễn đầu tiên).
Lá cờ Canada

Peace Tower, Ottawa · Sikander Iqbal, CC BY-SA 4.0 Cờ lá phong: quốc kỳ hiện nay có hai dải đỏ ở hai bên và một ô vuông trắng ở giữa với lá phong đỏ 11 đỉnh. Ở Canada người ta còn gọi là “Maple Leaf” hoặc “l'Unifolié” (tiếng Pháp). Cờ được kéo lên lần đầu trên đồi Quốc hội ở Ottawa vào ngày 15/2/1965, nên mỗi năm ngày 15/2 là Ngày Quốc kỳ (National Flag of Canada Day).
Canadian Red Ensign · Canucks Les Rouges, CC BY-SA 4.0 Red Ensign: trước năm 1965 Canada dùng Canadian Red Ensign, một lá cờ đỏ có hình Union Jack ở góc. Việc đổi sang một lá cờ riêng của Canada gây nhiều tranh cãi, gọi là “Great Flag Debate” (cuộc tranh luận về quốc kỳ) vào năm 1964, dưới thời Thủ tướng Lester B. Pearson. Giáo sư sử học George Stanley là một trong những người đưa ra ý tưởng lá phong đơn trên nền đỏ và trắng.Cách dựng lá cờ · Wikimedia Commons, Public domain Thiết kế: lá cờ có tỷ lệ chiều dài gấp đôi chiều rộng, ô trắng ở giữa là hình vuông và hai dải đỏ mỗi bên bằng một nửa ô trắng. Đỏ và trắng được công nhận là màu chính thức của Canada từ năm 1921. 11 đỉnh của lá phong là cách vẽ cho đẹp và rõ nét, không đại diện cho tỉnh hay vùng nào.
Ý nghĩa: lá phong là biểu tượng của Canada từ rất lâu trước khi có lá cờ này. Nhiều người nhập cư xem lá cờ là biểu tượng của một quốc gia nhiều dân tộc, nơi ai cũng có thể thuộc về.
Cách đối xử với quốc kỳ: ai cũng được treo cờ Canada ở nhà, nhưng nên giữ cho cờ sạch, không để chạm đất và thay khi cờ đã rách hoặc phai màu. Vào lúc quốc tang, cờ trên các tòa nhà chính phủ được hạ xuống nửa cột. Nếu muốn chắc chắn, hãy xem hướng dẫn của Bộ Di sản Canada (Canadian Heritage).
Quốc ca “O Canada”
“O Canada” được hát lần đầu vào năm 1880 ở thành phố Quebec, và trở thành quốc ca chính thức năm 1980 (luật được ban hành đúng ngày Quốc khánh 1/7). Bài hát có hai lời chính thức, một tiếng Anh và một tiếng Pháp, và hai lời này không phải bản dịch của nhau. Dưới đây là những người đã làm nên bài hát.

Calixa Lavallée · L'Opinion publique, Public domain Calixa Lavallée: nhà soạn nhạc người Quebec, viết giai điệu năm 1880.
Adolphe-Basile Routhier · E. Livernois, Public domain Adolphe-Basile Routhier: thẩm phán và nhà thơ, viết lời tiếng Pháp gốc cho bài hát.
Robert Stanley Weir · Wikimedia Commons, Public domain Robert Stanley Weir: luật sư và nhà văn ở Montréal, viết một bản lời tiếng Anh vào năm 1908. Lời tiếng Anh hiện nay dựa trên bản này.
Thay đổi năm 2018: câu tiếng Anh “True patriot love in all thy sons command” được đổi thành “True patriot love in all of us command” để trung tính về giới. Lời tiếng Pháp không thay đổi.
Khi nào nghe quốc ca: ở lễ nhập tịch, các trận đấu khúc côn cầu và bóng rổ, lễ ở trường, và các buổi họp của Quốc hội. Mọi người thường đứng lên, và nhiều nơi hát một phần tiếng Anh, một phần tiếng Pháp (bản song ngữ).
Nghe và xem quốc ca
Video trên là bản song ngữ (tiếng Anh và tiếng Pháp) do Julie Nesrallah và Nathalie Paulin hát, cùng Toronto Symphony Orchestra. Bạn có thể bấm các nút bên dưới để nghe riêng bản tiếng Anh, tiếng Pháp hoặc bản không lời để tập hát theo.
Lời quốc ca: tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Việt
Bản dịch tiếng Việt chỉ để hiểu ý, không phải bản chính thức. Vì lời tiếng Anh và tiếng Pháp khác nhau về nội dung, mỗi bản được dịch riêng ngay dưới từng câu. Hai bản đều là lời chính thức theo luật quốc ca (National Anthem Act) của Canada.
Tiếng Anh (English)
O Canada!Ôi Canada!
Our home and native land!Quê hương và đất mẹ của chúng ta!
True patriot love in all of us command.Lòng yêu nước chân thành trong tất cả chúng ta, xin hãy luôn dẫn dắt.
With glowing hearts we see thee rise,Với trái tim rực lửa, chúng ta thấy người vươn lên,
The True North strong and free!Miền Bắc chân chính, hùng mạnh và tự do!
From far and wide,Từ khắp nơi xa gần,
O Canada, we stand on guard for thee.Ôi Canada, chúng tôi đứng gác bảo vệ người.
God keep our land glorious and free!Xin Chúa gìn giữ đất nước ta vẻ vang và tự do!
O Canada, we stand on guard for thee.Ôi Canada, chúng tôi đứng gác bảo vệ người.
O Canada, we stand on guard for thee.Ôi Canada, chúng tôi đứng gác bảo vệ người.
Tiếng Pháp (Français)
Ô Canada!Ôi Canada!
Terre de nos aïeux,Vùng đất của tổ tiên chúng ta,
Ton front est ceint de fleurons glorieux!Vầng trán người được đội vòng hoa vinh quang!
Car ton bras sait porter l'épée,Vì cánh tay người biết cầm gươm,
Il sait porter la croix!Biết mang thập giá!
Ton histoire est une épopéeLịch sử của người là một thiên sử thi
Des plus brillants exploits.Với những chiến công rực rỡ nhất.
Et ta valeur, de foi trempée,Và lòng dũng cảm của người, được tôi luyện bằng đức tin,
Protégera nos foyers et nos droits.Sẽ bảo vệ mái ấm và quyền lợi của chúng ta.
Protégera nos foyers et nos droits.Sẽ bảo vệ mái ấm và quyền lợi của chúng ta.
Vài lưu ý khi nghe và hát quốc ca
- Đứng lên: khi quốc ca vang lên ở buổi lễ hay trận đấu, mọi người thường ngừng trò chuyện và đứng lên, chú ý vào phần trình diễn. Bạn không bắt buộc phải hát, nhưng đứng im là cách lịch sự. Người có nhu cầu tiếp cận hoặc lý do sức khỏe thì không nhất thiết phải đứng. Đội mũ thì ở một số nơi người ta tháo mũ theo nghi thức. Đừng quay phim, chen lấn hay nói to làm ảnh hưởng người khác.
- Tập hát: ở lễ nhập tịch, mọi người thường hát quốc ca cùng nhau. Nếu chuẩn bị thi quốc tịch, bạn nên nghe vài lần để quen giai điệu. Hãy học lời hiện hành từ Canadian Heritage, đừng dùng bản lời cũ.
- Với trẻ em: nhiều trường hát quốc ca mỗi buổi sáng bằng loa, con bạn sẽ thuộc rất nhanh. Bạn có thể giải thích trước rằng đây là lúc mọi người thể hiện sự tôn trọng, giống nghi thức chào cờ ở nhiều nước.
- Tiếng Pháp: ở Quebec và nhiều sự kiện liên bang, bạn sẽ nghe bản tiếng Pháp hoặc bản song ngữ.
Cách treo và bảo quản quốc kỳ
- Ai cũng treo được: việc treo cờ không chỉ dành cho công dân, và không có yêu cầu bắt buộc mọi hộ gia đình phải treo. Cờ thường xuất hiện ở lễ chào cờ ở trường, lễ nhập quốc tịch, Canada Day, sự kiện thể thao và trên nhà, xe hay ban công.
- Treo đúng chiều: lá phong hướng lên trên, đừng treo ngược để trang trí. Giữ cờ sạch, đừng để chạm đất. Treo ngoài trời thì chọn chất liệu hợp thời tiết, kiểm tra dây và cột cờ để khỏi rơi khi gió lớn. Cờ rách nặng hoặc phai màu quá thì nên thay. Treo nhiều cờ cùng lúc thì vị trí ưu tiên tùy bối cảnh, nên xem hướng dẫn flag etiquette của Canadian Heritage trước các sự kiện trang trọng.
- Ở chung cư hoặc chỗ làm: có thể có quy định về việc gắn cờ vào kết cấu tòa nhà. Hãy hỏi ban quản lý trước, bảo đảm cờ không che tầm nhìn, không rơi xuống và không ảnh hưởng người khác.
- Cờ rủ (half-mast): là cách bày tỏ sự tưởng niệm theo quy định cụ thể, ví dụ khi một nhân vật quan trọng qua đời, trong một ngày tưởng niệm hay sau một thảm kịch. Đừng kết luận từ một lá cờ rủ rằng cả nước đang nghỉ lễ hay khẩn cấp. Muốn biết lý do, xem thông báo chính thức.
Quốc kỳ, quốc ca và lễ nhập quốc tịch
Ở lễ nhập quốc tịch, bạn thường thấy quốc kỳ, nghe "O Canada" và gặp đại diện chính quyền, đánh dấu lúc bạn chính thức trở thành công dân sau khi hoàn tất thủ tục và tuyên thệ. Nhưng thuộc quốc ca không phải toàn bộ điều kiện nhập quốc tịch: điều kiện pháp lý, thời gian cư trú, ngôn ngữ, bài kiểm tra kiến thức và nghĩa vụ khai thuế (nếu áp dụng) đều do IRCC quy định. Hãy dùng tài liệu chính thức của IRCC khi chuẩn bị hồ sơ (xem bài "Học và thi quốc tịch").
Các biểu tượng khác của Canada
- Hải ly (beaver), lá phong, quốc huy (Coat of Arms) và hình ảnh thiên nhiên như núi, hồ, rừng. Hải ly gắn với lịch sử thương mại lông thú và được công nhận là biểu tượng chính thức.
- Gấu Bắc Cực, nai sừng tấm, hockey, si-rô lá phong rất nổi tiếng nhưng không phải tất cả có cùng địa vị pháp lý như quốc kỳ.
- Cờ tỉnh bang và vùng lãnh thổ: mỗi nơi có lá cờ riêng. Cờ Québec có nền xanh với thập tự trắng và bốn hoa bách hợp, cờ Ontario nền đỏ với Union Jack và huy hiệu tỉnh. Cũng có cờ của các dân tộc bản địa và nhiều cộng đồng khác. Thấy nhiều lá cờ cạnh nhau không có nghĩa chúng cùng cấp chính quyền: có cờ chính thức của địa phương, có cờ đại diện cộng đồng, tổ chức hay phong trào. Hãy xem tên sự kiện và lời giải thích của ban tổ chức.
Có người nghĩ khác về biểu tượng quốc gia, và điều đó bình thường. Với nhiều người, quốc kỳ và quốc ca gợi sự tự hào, đoàn kết và biết ơn. Với một số người khác, nhất là khi nói về lịch sử thuộc địa, quyền của các dân tộc bản địa hay những bất công xã hội, các biểu tượng gợi câu hỏi về việc ai được đại diện và tiếng nói của ai được lắng nghe. Người mới đến không cần chọn một thái độ duy nhất, chỉ cần lắng nghe tôn trọng và phân biệt thông tin lịch sử với ý kiến cá nhân.
Các ngày lễ dễ nhầm với nhau
| Ngày | Là ngày gì? |
|---|---|
| 15/2 | National Flag of Canada Day: kỷ niệm lần đầu quốc kỳ lá phong được kéo lên năm 1965 |
| 21/6 | National Indigenous Peoples Day: tôn vinh các dân tộc bản địa |
| 1/7 | Canada Day: kỷ niệm sự hình thành liên bang năm 1867, là ngày lễ liên bang |
| 30/9 | National Day for Truth and Reconciliation: ngày tưởng niệm và suy ngẫm về hòa giải |
| 11/11 | Remembrance Day: tưởng niệm những người đã phục vụ và hy sinh trong chiến tranh, quy định nghỉ lễ khác nhau tùy khu vực và nơi làm việc |
Các ngày này có ý nghĩa khác nhau, đừng gọi chung là "ngày quốc khánh", và không phải ngày kỷ niệm quốc kỳ nào cũng là ngày nghỉ (xem bài "Các ngày lễ lớn").
Ba tình huống thường gặp
- Con đi học ở Ontario, được yêu cầu dự buổi chào cờ: bạn có thể giải thích về lá phong, hai màu đỏ trắng và việc đứng lắng nghe quốc ca.
- Gia đình chuẩn bị dự lễ nhập quốc tịch: hãy xem hướng dẫn chính thức của IRCC về buổi lễ và học lời quốc ca từ Canadian Heritage, đừng dùng bản lời cũ.
- Muốn treo cờ trên ban công chung cư vào Canada Day: trước hết kiểm tra quy định của ban quản lý, bảo đảm cờ không che tầm nhìn, không rơi xuống và không ảnh hưởng người khác.
Những hiểu lầm phổ biến
- "11 đầu nhọn của lá phong tượng trưng cho 11 tỉnh bang": không đúng.
- "Lá cờ lá phong có từ khi Canada thành lập năm 1867": không đúng. Lá cờ hiện nay ra đời năm 1965.
- "O Canada chính thức là quốc ca từ năm 1880": không đúng. 1880 là mốc trình diễn đầu, mốc chính thức là 1980.
- "Canada chỉ có một bản quốc ca tiếng Anh": không đúng. Có lời tiếng Anh và tiếng Pháp, và hai lời này không phải bản dịch của nhau.
- "Mọi ngày kỷ niệm quốc kỳ đều là ngày nghỉ": không đúng.
Các câu hỏi thường gặp
- Canada có bắt buộc người dân treo quốc kỳ không? Không có yêu cầu chung buộc mọi hộ gia đình phải treo.
- Người mới đến có treo cờ Canada được không? Được. Việc treo cờ không chỉ dành cho công dân, nhưng phải tuân thủ quy định của địa điểm và an toàn.
- Quốc ca có tên tiếng Việt chính thức không? Tên chính thức là "O Canada". Cách gọi "Ô Canada" chỉ là phiên âm hay diễn giải.
- Quốc ca có lời khác nhau theo tỉnh không? Hai lời tiếng Anh và tiếng Pháp là hai ngôn ngữ chính thức, không phải quốc ca riêng của từng tỉnh.
- Học lời quốc ca ở đâu? Xem trang chính thức của Canadian Heritage, có văn bản và tài nguyên liên quan.
Nguồn chính thức
- Canadian Heritage, History of the National Flag of Canada
- Canadian Heritage, Flag etiquette
- Canadian Heritage, Anthems of Canada
- Canadian Heritage, Official symbols of Canada
- IRCC, Citizenship ceremony
Bản thu quốc ca trong bài là của Toronto Symphony Orchestra. Lời quốc ca là văn bản chính thức theo National Anthem Act. Trang chính phủ có thể đổi địa chỉ, nếu đường dẫn không còn hoạt động thì tìm tên tài liệu trên canada.ca.
Ảnh minh họa từ Wikimedia Commons, bản quyền thuộc tác giả như ghi chú dưới ảnh.
